Uitleg bevoegdheid volgens de wet

Op deze pagina wordt uitgelegd hoe de bevoegdheid van docenten wettelijk geregeld is. De volgende onderdelen komen aan de orde:

Bekwaam, bevoegd, benoembaar

Om een leraar te kunnen benoemen, moet hij/zij bekwaam en bevoegd of benoembaar zijn. Daarnaast geldt dat iedere leraar op het moment van benoeming moet beschikken over een verklaring omtrent het gedrag. Ook mag hij/zij niet door een rechterlijke uitspraak zijn uitgesloten van het geven van onderwijs. Hieronder worden de verschillen tussen de termen bekwaam, bevoegd en benoembaar uitgelegd.

Bekwaam

Leraren zijn bekwaam als zij aan de bekwaamheidseisen voldoen die in de wet zijn vastgelegd. Als leraren met een diploma van de lerarenopleiding afkomen, zijn zij startbekwaam voor het beroep van leraar. Tijdens hun loopbaan moeten leraren hun bekwaamheid onderhouden.

De bekwaamheidseisen omvatten de kennis en vaardigheden waaraan een leraar moet voldoen om te mogen lesgeven. De bekwaamheidseisen zijn onder andere interpersoonlijk, pedagogisch, vakinhoudelijk, vakdidactisch en organisatorisch van aard en worden ook wel de 7 SBL-competenties genoemd, omdat ze tot stand zijn gekomen onder regie van de Stichting Beroepskwaliteit Leraren en ander onderwijspersoneel (het SBL).

Bevoegd

Vanaf 1 augustus 2006 (inwerkingtreding van de Wet op de Beroepen in het Onderwijs) geldt dat Leraren bevoegd zijn als zij een getuigschrift hoger onderwijs van een lerarenopleiding hebben. Hieruit blijkt dat zij aan de bekwaamheidseisen voldoen. Leraren die al vóór 1 augustus 2006 een bevoegdheid hebben behaald, behouden deze.

Benoembaar

Onder bepaalde voorwaarden zijn leraren ook benoembaar als zij nog niet bevoegd zijn maar wel: a) een leraar in opleiding (LIO) zijn , b) een zij-instromer zijn of c) volgens de wet tijdelijk onbevoegd mogen werken. Hieronder wordt uiteengezet welke benoemingseisen per sector gelden. Onder bepaalde voorwaarden zijn leraren ook benoembaar als zij nog niet bevoegd zijn maar wel:

  1. een leraar in opleiding (LIO) zijn;
  2. een zij-instromer zijn; of
  3. volgens de wet tijdelijk onbevoegd mogen werken.

Hieronder wordt uiteengezet welke benoemingseisen per sector gelden.

Naar boven

Bevoegdheid in het voortgezet onderwijs

Hoofdregel

De hoofdregel luidt als volgt: De leraar in het voortgezet onderwijs moet voor het vak waarin hij lesgeeft een diploma hebben van de lerarenopleiding voor één van de twee te onderscheiden gebieden:

  • de tweedegraads lerarenopleiding: voor het vmbo, de eerste drie leerjaren havo en vwo, het praktijkonderwijs en educatie en beroepsonderwijs (het gebied vo/bve);
  • de eerstegraads lerarenopleiding: voor de bovenbouw havo en vwo (het gebied vho).

Geen passende bevoegdheid, toch benoembaar

In afwijking van deze hoofdregel is er in de Wet op het Voortgezet Onderwijs (WVO) een aantal uitzonderingen bepaald dat aangeeft onder welke voorwaarden iemand die nog niet bevoegd is, toch kan worden benoemd. We spreken dan vaak van benoembare leraren. De grootste groepen benoembare leraren zonder passende onderwijsbevoegdheid zijn:

  • De LIO’s, leraren in opleiding die in de laatste fase van hun studie duaal worden opgeleid.
  • De zij-instromers. Mensen van buiten het onderwijs met een getuigschrift Hoger Onderwijs die op basis van een geschiktheidsverklaring een aanstelling kunnen krijgen als leraar voor maximaal twee jaar. Tegelijkertijd volgen zij een opleidings- en begeleidingstraject als zij-instromer. Dat traject moet binnen twee jaar na aanstelling worden afgesloten met een getuigschrift van de lerarenopleiding. Er kan in bijzondere gevallen nog twee jaar uitstel worden verleend.
  • Leraren die een ander vak geven (dan waarvoor zij bevoegd zijn). Dan kan dat voor ten hoogste twee jaar. Daarbij geldt de eis dat de leraar scholing gaat volgen om binnen twee jaar alsnog de passende bevoegdheid te gaan halen. Ook hier kan in bijzondere gevallen nog twee jaar uitstel worden verleend.
  • Tweedegraders in eerstegraads gebied. Een leraar met een tweedegraads bevoegdheid mag voor maximaal 1 jaar ook in de bovenbouw van havo en vwo zijn vak geven. Dat mag voor maximaal de helft van zijn betrekkingsomvang. Leraren met een tweedegraads bevoegdheid mogen op een school maximaal maar 5% van het totale aantal lessen geven in de bovenbouw van havo en vwo. De school is verplicht dit te melden aan de Inspectie van het Onderwijs.
  • Soms wordt er op school gewerkt met kernteams voor combinaties van vakken. Dat kan alleen in de eerste twee leerjaren. Voor elk van de met elkaar gecombineerde vakken is een bevoegde leraar aangesteld binnen het kernteam. De vakoverstijgende programmaonderdelen mogen door alle leraren van het team gegeven worden. De werkzaamheden worden altijd verricht onder verantwoordelijkheid van het team.
  • Soms komt het voor dat er een vak wordt gegeven waarvoor geen lerarenopleiding bestaat. De minister van OCW kan aan een leraar, voor een vak of een programmaonderdeel waarvoor geen lerarenopleiding bestaat, een verklaring afgeven dat hij bij de benoeming als leraar geacht wordt aan de bekwaamheidseisen te voldoen.
  • Tot slot geeft de wet in artikel 33, derde lid WVO nog een mogelijkheid om onbevoegde leraren te benoemen in noodgevallen wanneer voor een vacature of ter vervanging van een tijdelijk afwezige leraar geen bevoegde leraar kan worden aangetrokken. In dat geval mag telkens voor ten hoogste 1 jaar een onbevoegde leraar worden benoemd of aangesteld.
Naar boven

Bevoegdheid in het basisonderwijs

Hoofdregel

Voor het basisonderwijs geldt de regel dat als iemand een getuigschrift aan de lerarenopleiding basisonderwijs (pabo, pedagogische academie, kweekschool) heeft behaald, zij of hij daarmee voldoet aan de bekwaamheidseisen om te kunnen worden benoemd als groepsleerkracht. Hij of zij mag dan alle vakken geven, behalve lichamelijke oefening aan groep 3 tot en met 8 (zie onderstaand bij ‘bewegingsonderwijs’).

Bewegingsonderwijs

De lerarenopleiding basisonderwijs leidt sinds 1 augustus 2001 niet meer op voor bewegingsonderwijs aan alle groepen. Leraren die na 1 september 2005 een diploma hebben gehaald aan de lerarenopleiding basisonderwijs, mogen alleen bewegingsonderwijs geven aan groep 1 en 2. Om aan groep 3 en hoger les te kunnen geven, hebben zij een speciaal diploma nodig. Door het voltooien van de ‘Leergang vakbekwaamheid bewegingsonderwijs via de Pabo’ kunnen zij alsnog voldoen aan de bekwaamheidseisen voor het geven van bewegingsonderwijs in de groepen 3 tot en met 8.

Vakleerkrachten in het primair onderwijs

Daarnaast werken er ook vakleerkrachten in het primair onderwijs; zij moeten een bevoegdheid voor het voortgezet onderwijs hebben. Dit geldt bijvoorbeeld voor muziek, handvaardigheid en tekenen.

Naar boven

Bevoegdheid in het speciaal en voortgezet speciaal onderwijs

Voor een leraar in het speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs gelden dezelfde eisen als voor een leraar in het (speciaal) basisonderwijs. Er bestaat een masteropleiding special education needs (voorheen de voortgezette opleiding speciaal onderwijs). Deze opleiding is niet wettelijk verplicht, maar een groot deel van de leraren in het speciaal en voortgezet speciaal onderwijs heeft deze opleiding wel gevolgd. De werkgever kan eisen dat de leraar deze opleiding volgt.

Naar boven

Bevoegdheid in het middelbaar beroepsonderwijs

Hoofdregel

Voor de vakken in het middelbaar beroepsonderwijs en de volwasseneneducatie geldt dezelfde hoofdregel als voor het zogenoemde tweedegraadsgebied van het voortgezet onderwijs: de docent moeten voor het vak waarin hij/zij lesgeeft een diploma hebben van de tweedegraads- of eerstegraads lerarenopleiding.

Een instelling in het middelbaar beroepsonderwijs kan een docent in elk vak benoemen als deze voldoet aan de bekwaamheidseisen, wat blijkt uit het bezit van:

  • een getuigschrift van een lerarenopleiding voortgezet onderwijs van een hogeschool of een universitaire lerarenopleiding, of
  • een door het bevoegd gezag afgegeven geschiktheidsverklaring en getuigschrift pedagogisch didactische scholing WEB (ook wel pedagogisch-didactische aantekening genoemd).
Naar boven